المنسوب للإمام علي ( ع ) ( مترجم : مولانا شوقى قرن 9 ه - )

پيشگفتار و مقدمه 33

ديوان اشعار منسوب به حضرت امير المؤمنين على ( ع ) ( فارسى )

اوضاع فرهنگى ايران در قرن نهم و اوايل قرن دهم هجرى الف ) اوضاع علمى سلاطين تيمورى خود را به رعايت اصول شرع مبين اسلام بسيار پايبند نشان مىدادند و در ساختن و مرمت مدارس و مراكز تعليم كوشا بودند . بيشتر موضوعاتى كه در اين مراكز تدريس مىشد نيز پيرامون علوم دينى و علوم ادبى عربى بود كه بر مبناى كتاب‌هاى درسى قرن هفتم و هشتم و شروح و تلخيص‌هاى آنها انجام مىگرفت . در اين عهد علم تفسير قرآن مورد توجه علما بود و از مهم‌ترين مفسران اين عهد مىتوان به ملا حسين واعظ كاشفى ( م 910 ) اشاره كرد . در علم حديث نيز كتبى در اين دوره تأليف شد كه از ميان آنها مىتوان اربعين جامى 8 و الرسالة العلية فى الاحاديث النبوية تأليف حسين بن على كاشفى 9 را نام برد . مير سيد شريف جرجانى از علماى معروف اين عهد است كه تيمور او را همراه خود به سمرقند برد 10 . علامه جلال الدين دوانى ( م 908 ) نيز از فيلسوفان بزرگ اين عهد به شمار مىآيد . در اين دوره به سبب آنكه از نفوذ زبان عربى كاسته شد و به همان نسبت آگاهى از زبان و ادب عربى نيز كاهش يافت ، قسمت عمده كارهايى كه در علوم عقلى انجام مىگرفت در زمينه ترجمه كتب درسى يا غير درسى به زبان فارسى و شرح و حاشيه‌نويسى و خلاصه كردن متون معتبر علمى بود . در اين دوران تعداد زيادى از دانشمندان در دربارهاى تيموريان و تركمانان به سر مىبردند . در رياضيات به نام دانشمندى چون غياث الدين جمشيد كاشانى برمىخوريم كه به همراه قاضىزادهء رومى و علاء الدين قوشچى رصدخانه سمرقند را در سال 823 به فرمان الغ‌بيگ تأسيس كرد 11 . در علم طب نيز تأليفاتى به زبان فارسى صورت گرفت و از جمله طبيبان اين عهد برهان الدين نفيس كرمانى 12 ، علاء الدين بن هبة الله سبزوارى و منصور بن احمد بودند كه تأليفات معتبرى در علم طب از آنها ذكر شده است 13 . ب ) اوضاع هنرى در اين عهد صنعت و هنر ايرانى در مسير تكامل گام برمىداشت . همچنان‌كه تزئين و تذهيب كتاب در دوران پيش از اسلام به ويژه در كتب و آثار دينى به كار